Yozgat ilinde büyükbaş hayvan yetiştiriciliğinde, geçmiş dönemlerde ağırlıklı olarak yerli ırklara dayalı olan hayvan varlığının, son yıllarda kültür ve kültür melezi ırkların yaygınlaşmasıyla değişim gösterdiği görülmektedir. Kültür ırkları içerisinde ön sırayı Simental ile Simental melezi sığırlar almaktadır. Manda yetiştiriciliği Yozgat ili özelinde önemli bir potansiyele sahiptir. Manda sayısı ve süt üretimindeki düşüş, uygun arazilerin azalması, modern yetiştiricilik yöntemlerine uyum sağlanamaması, sığırlarla kıyaslandığında mandaların daha geç yaşlarda verim vermesi ve düşük verimlilik gibi faktörlerden kaynaklanmaktadır. Yozgat ilinde görülen azalma, ülke genelindeki benzer bir durumu yansıtmaktadır. Bununla birlikte, Yozgat’ın iklim koşulları ve yer şekillerinin sunduğu olanaklar, uzun vadeli ve planlı projelerle ele alındığında manda yetiştiriciliğinin ilerleyen yıllarda önemli bir hayvancılık faaliyeti olarak gelişme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Coğrafi yapısı, iklimsel özellikleri ve sahip olduğu geniş mera alanları sayesinde Yozgat ili, hayvancılık faaliyetleri için son derece elverişli bir bölgede yer almaktadır. TÜİK verilerine göre Türkiye büyükbaş hayvan varlığı 16.583.005 baştır. Yozgat ilinde ise 226.563 baş büyükbaş hayvan bulunmaktadır.
Tablo 1. Türkiye ve Yozgat büyükbaş hayvan varlığı ile Yozgat ilinin Türkiye’deki payı
| Yıl | Büyükbaş Hayvan (adet) | Türkiye | Değişim* | Yozgat | Değişim* | Yozgat’ın payı, %** |
| 2024 | Kültür sığır | 8.070.159 | 7,29 | 138.260 | 3,46 | 1,71 |
| Melez sığır | 7.303.667 | 2,34 | 77.615 | 1,25 | 1,06 | |
| Yerli sığır | 1.047.430 | 0,29 | 7.655 | 0,06 | 0,73 | |
| Manda | 161.749 | 0,88 | 3.033 | 0,18 | 1,87 | |
| Toplam | 16.583.005 | 2,07 | 226.563 | 0,91 | 0,01 | |
| 2015 | Kültür sığır | 4.723.519 | 4,27 | 98.247 | 2,46 | 2,08 |
| Melez sığır | 4.392.113 | 1,41 | 86.001 | 1,38 | 1,96 | |
| Yerli sığır | 1.459.589 | 0,41 | 57.621 | 0,44 | 3,95 | |
| Manda | 107.946 | 0,59 | 2.481 | 0,15 | 2,30 | |
| Toplam | 10.683.167 | 1,33 | 244.350 | 0,98 | 2,29 | |
| 2005 | Kültür sığır | 1.762.595 | 1,59 | 23.640 | 0,59 | 1,34 |
| Melez sığır | 3.425.285 | 1,10 | 78.192 | 1,26 | 2,28 | |
| Yerli sığır | 2.785.956 | 0,77 | 110.758 | 0,86 | 3,98 | |
| Manda | 80.344 | 0,44 | 2.052 | 0,12 | 2,55 | |
| Toplam | 8.054.180 | 1,01 | 214.642 | 0,86 | 2,66 | |
| 1995 | Kültür sığır | 1.106.371 | - | 39.900 | - | 3,61 |
|
| Melez sığır | 3.113.597 | - | 62.270 | - | 2,00 |
|
| Yerli sığır | 3.597.945 | - | 129.090 | - | 3,59 |
|
| Manda | 182.872 | - | 16.800 | - | 9,19 |
|
| Toplam | 8.000.785 | 0 | 248.060 | 0 | 3,10 |
*: 1995 yılına göre değişim, **: Yozgat ilinin Türkiye hayvan varlığına oranı, *, **: hesaplanmış değerlerdir.
Kaynakça
BOZ M. A., TÜFEKCİ H. (2024). Yozgat İlinin Hayvancılık Potansiyeli ve Türkiye’deki Durumu, M. ÖZALP içinde, Uluslararası Kalkınmada Yozgat'ın Potansiyeli Problemleri ve Çözüm Önerileri (195-207), İstanbul, Kriter Yayınevi. ISBN: 9786256103702
ÇAT H. (2024). Yozgat İli Mandacılık İşletmelerinin Biyogüvenlik ve Hayvan Refahı Açısından Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Yozgat Bozok Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Zootekni Anabilim Dalı, 58s. Tez No: 874656
ERMETİN, O. (2020). KOP bölgesinde manda yetiştiriciliği ve önemi. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(2), 164-171. https://doi.org/10.47495/okufbed.722605
ERMETİN, O., ABACI, N. İ. (2022). Yozgat İli Süt Sığırcılığı Faaliyetinin Mevcut Durumu ve Üreticilerin Gelecekten Beklentileri. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 11(1), 14-26. https://izlik.org/JA55SZ44CX
TÜİK (2024). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/, Erişim tarihi: 08.012.2025.
