Yozgat ili, ülkemizin İç Anadolu bölgesinde bulunan Anadolu’nun en eski yerleşim bölgelerinden birisidir. Yozgat, toplam 13.690 km2 lik yüzölçümü ile ülkemizin 16. İli konumundadır. Bu alan içerisinde toplam tarım alanı ise 6.112.732 dekarı kapsamaktadır.

Bölge genel olarak kuru tarımın sürdürüldüğü ve tarla bitkilerinin hakim olduğu bir tarımsal ürün desenine sahiptir. Bununla birlikte bölge meyvecilik, bağcılık ve bazı sebze türleri yetiştiriciliği için de uygun bir durumdadır.

Yozgat’da meyveciliğe doğru gittikçe artan bir yönelim dikkati çekmektedir. Bu duruma özellikle “Deveci Havzası Meyvecilik Entegrasyon Projesi” kapsamında 800 farklı parselin birleştirilmesi ile kurulmuş ve elma, şeftali, nektarin ve kiraz üretiminin yapıldığı ülkemizin en büyük meyve bahçesinin il’de bulunması ciddi bir örnek oluşturmaktadır. Bununla birlikte bölgede yabani olarak büyüyen alıç, iğde, melengiç ve kuşburnu ile armut (Göğsulu Armudu, taş armut), Sarı armut (yazlık), Seydiyar armudu; elma (Ekşi Elma, Sülümen elması, Köhne elması, Danabaş elması, Kamyon elması, Mayhoş elma, Çandır elması); erik (sarı erik, bardak eriği, camız eriği, sivri, sarı sivri ve üzüm eriği); ceviz (Kale, Hisarbey ve Akçakışla köyleri) bulunmaktadır.

Yozgat, çok eski bir bağcılık kültürünün de bulunduğu bir il konumdadır. Günümüzde her ne kadar bağ alanları ve bağcılıkla ilgilenen kesim azalmış olsa da Merkez, Boğazlıyan, Sorgun, Yerköy, Çandır ve Çekerek gibi bazı ilçelerinde bağcılığın sürdürüldüğü bilinmektedir. Yörede önemli asma gen kaynakları içerisinde Cafer üzümü, Köle Doyuran, Hevenk Üzümü, Bulut Üzümü, Kirpi Üzümü, Dirmit ve Gül Üzümünün yetiştirildiği, genellikle aile ihtiyacını gidermeye yönelik olmakla birlikte sirke, pekmez, çalma, ekşi gibi farklı ürünlerin yapımının öne çıktığı görülmektedir.

Sebzecilik bakımından yörede soğan, kavun, domates, karpuz ve fasulye gibi ürünlerin öne çıktığı, bunlar içerisinden Bağrıbütün kavunu’nun “Yozgat Aydıncık Bağrıbütün Kavunu” adı ile coğrafi işaret aldığı bilinmektedir.

Bölgede Bahçe Bitkileri yetiştiriciliğine yönelik artan ilgi, modern tarım tekniklerinin uygulanmaya başlaması ile sonuçlarını göstermeye başlamış durumdadır. İlin 2021-2024 yılı arası meyve ve sebze üretim alanı ve üretim miktarlarının sunulduğu Tablo 1 incelendiğinde azalan yetiştirme alanlarına karşın artan üretim dikkati çekmektedir. 2021 yılında 53.329 da olan yetiştirme alanına karşı 38.797 ton ürün alınırken, 2024 yılına gelindiğinde 47.261 da alana karşı 43.339 ton ürün alınması bu durumun göstergesi niteliğindedir (Tablo 1).

Tablo 1. Yozgat İli 2021-2024 Yılları Arası Meyve ve Sebze Üretim Alanı ve Üretim Miktarı (da-ton)

Yozgat karasal iklimin hâkim olduğu bir bölge olarak yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçmektedir. İlin kısa vegetasyon süresi erkenci ürünlerin yetiştirilmesi için daha uygun olup, özellikle meyvecilik açısından değerlendirildiğinde ilkbahar geç donlarının risk oluşturması nedeni ile aynı zamanda geç çiçek açan tür ve çeşitlerin yetiştiriciliği ön plana çıkmaktadır.  Bölgenin gece gündüz sıcaklık farkının yüksek olması meyve ve sebzelerde aroma bileşenleri üzerine olumlu etki yapmaktadır. Şefaatli Yerköy sınırlarında yer alan Karanlıkdere bölgesi ise ayva ve üzümü ile öne çıkan mikroklima özelliği taşıyan bir bölgedir.  Bölgede genel olarak yetiştirilen meyve türleri elma, üzüm, kiraz, armut ve şeftali olarak belirlenirken (Tablo 2), soğan, kavun, karpuz, domates ve fasulye de öne çıkan sebze türleri arasında yer almaktadır (Tablo 3). 

Tablo 2. Yozgat İli Seçilmiş Meyvelerde Üretim Miktarları (ton)

Tablo 3. Yozgat İli Seçilmiş Sebzelerde Üretim Miktarları (ton)

Meyve ve sebze dışında yine Bahçe Bitkileri içerisinde yer alan süs bitkileri bakımından da Yozgat eşsiz bir coğrafya niteliğindedir. “Akdağmadeni Salebi” ile coğrafi işareti bulunan ve adını yayılış gösterdiği bölgeden alan Akdağmadeni salep orkideleri, Akdağmadeni bölgesinde, Yukarı Çulhalı-Davulbaz-Başçatak Köyleri, Ortaköy-Ortaköy Yaylası, Aşağı Çulhalı-Hayran-DokuzköyÜçkaraağaç Köyleri, Tekkegüneyi-Akçakışla-Oluközü Köyleri ve çevresinde ormanlık ve çayırlık alanlarda 1300 ile 2000 m rakım arasında yetişmektedir. Bu salep orkideleri genellikle meşe, kavak, çam, sarıçam, karamuk altında gölgelik ve yarı gölgelik alanlarda doğal olarak bulunmaktadır.  Piyasada yer alan en kaliteli saleplerden biri olan Akdağmadeni salepleri çoğunlukla gıda hammaddesi olarak satılmaktadır. Yine süs bitkisi olarak Aydıncık ilçesinde yabani siklamen, Yerköy'de yabani lale, Gelinkayası mevkiinde Cehrilik lalesi olarak bilinen şakayık türü Yozgat’ın önemli süs bitkileri içerisinde yer almaktadır.  Dolayısıyla Yozgat Bahçe Bitkileri açısından büyük potansiyeli bulunan bir bölge niteliğindedir. Bölgeye adapte olabilecek tür ve çeşitlerin seçilmesi ve modern tekniklerle yetiştiriciliğin yapılması ile birlikte ülkemizin önemli bir üretim lokasyonu konumuna gelebileceği düşünülmektedir.

Kaynakça

ANONİM (2012). Türkiye Asma Genetik Kaynakları. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Yayınları, Tekirdağ.412 s. https://arastirma.tarimorman.gov.tr/bagcilik/Link/6/Asma-Genetik-Kaynaklari (Erişim Tarihi: 03.03.2026)

ANONİM (2025). Yozgat Tarımsal Yatırım Rehberi. Tarım ve Orman Bakanlığı Yayınları, Tarım Reformu Genel Müdürlüğü. 31s. Yozgat Tarımsal Yatırım Rehberi-2025.pdf (Erişim Tarihi: 03.03.2026)

KILIÇ, T., KOÇ, A., BALCI, G., KOÇ, M. (2017). Sustainability of Genetic Resources: Yozgat-Akdağmadeni Salep Orchids. Yunanistan ve Türkiye’ye Özgü Orkideler için Etkileşimli Koruma Platformu (ICON) Final Konferansı, Antalya.

KOÇ A., BALCI G., ÇETİN E. S., KELES H., KILIÇ T., DALER S. (2021). Horticulture Genetic Resources in Yozgat. 3rd International Symposium on Biodiversity Research, Erzurum, Türkiye, 20 - 22 Ekim 2021, ss.106-124.

ORHAN, Ç. (2006). Akdağmadeni Salebi Üzerine Araştırmalar (Yüksek Lisans Tezi) Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Türkiye. Tez No: 171474

TÜİK (2024). Türkiye İstatistik Kurumu. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/statistical-themes (Erişim Tarihi: 03.03.2026)