Yozgat ili, Çorum, Amasya, Tokat, Sivas, Kayseri, Nevşehir ve Kırıkkale ile sınırları bulunan, İç Anadolu bölgesinin orta Kızılırmak bölümünde yer alan Anadolu’nun en eski yerleşim bölgelerinden birisidir. Yozgat İli genel olarak tarla bitkilerinin hakim olduğu bir tarımsal ürün desenine sahiptir. Bununla birlikte aslında bölgenin çok eski bir bağcılık kültürünün olduğu bilinmektedir. Sorgun ilçesi Alişar Höyüğü’nde yapılan kazılarda elde edilen eserler bölgede bağcılığın geçmişinin yaklaşık 5000 yıl öncelerine kadar dayandığını kanıtlar niteliktedir. Bu kadar eski ve köklü bir bağcılık kültürüne sahip bölgede günümüzde bağcılık son derece gerilemiş bir tarımsal uğraşı durumundadır. Bunun nedenlerinden birisi tüm dünyanın ortak sorunu olan filoksera zararlısının bağlarda yayılması ve bağlarda kayıpların yaşanması olarak gösterilirken, diğer taraftan fazla miktarda göç veren bir il konumuna gelmesi ve yörede kalan kısmen ileri yaş düzeyindeki üreticilerin de mevcut bağlarla yeterince ilgilenememesi nedeni ile bağcılık gerilemiş durumdadır. Bölgede halen bağcılığın aktif olarak sürdürüldüğü bölgeler Merkez, Boğazlıyan, Sorgun, Yerköy, Çandır ve Çekerek olarak görülmektedir. Bölgede Türkiye Asma Genetik Kaynakları Listesi içerisinde Yozgat üzümleri olarak belirlenmiş Cafer üzümü, Köle Doyuran, Hevenk Üzümü, Kuş Üzümü, Kara Bulut, Erik üzümü, Mis Üzümü, Yerli Kara, Ekşi Kara, Siyah Üzüm, Parmak Üzüm, Bulut Üzümü, Kirpi Üzümü, Dirmit, Gül Üzümü ve Köle Doyuran üzümleri yer almaktadır.
Bölgenin iklimi bağcılık için elverişli olmakla birlikte, kısa vegetasyon süresi nedeni ile erkenci üzüm çeşitlerinin yetiştiriciliği için daha uygundur. Yazların sıcak ve kurak, kışların soğuk ve yağışlı geçtiği bölgede gece gündüz sıcaklık farkının yüksek olması özellikle şıra kalitesi üzerinde olumlu etki yapmaktadır. Bu üzümler aile ihtiyacını gidermeye yönelik sirke, pekmez, çalma, ekşi gibi farklı ürünlerin yapımında kullanılmakla birlikte özellikle pekmezin ticarete konu olduğu da bilinmektedir. Yörede bağlar ticari işletmeler şeklinde değil, daha çok küçük aile işletmeleri şeklindedir.
Yozgat bağcılığının canlandırılması için öncelikle örnek, modern bağların tesis edilmesi gerekmektedir. Ekolojik bakımdan en sınırlayıcı faktör olarak görülen düşük sıcaklıklara karşı yüksek telli sistemlerin seçilmesi gerekmektedir. Yöreye uygunluğu belirlenecek verimli standart çeşitler ile adaptasyonu bilinen yerel genotiplerin Amerikan asma anaçları üzerine aşılayarak bu fidanlarla yeni bağların tesis edilmesi gerekmektedir. Ayrıca yetiştirilen üzümlerin işlenebileceği tesislerin kurulması, ürünlerin değerlendirilmesi ve üreticiye bir gelir olarak dönüşünün de sağlanması gerekmektedir.
Kaynakça
AKŞİT, İ. (1981). Hititler Türkiye’nin Tarih Hazineleri Orta Anadolu Uygarlığı. Sandoz Yayınları. Y.N., AKM/K/25897.
ANONİM (2012). Türkiye Asma Genetik Kaynakları. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Yayınları, Tekirdağ.412 s. https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/21384. Erişim tarihi: 03.03.2026.
ORAMAN, M.N. (1965). Arkeolojik Buluntuların Işığı Altında Türkiye Bağcılığının Tarihçesi Üzerinde Araştırmalar. I. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yıllığı, 15,2- 96-108.