Tarım sektörü, gelişmekte olan tüm ülkelerde olduğu gibi, ülkemizde de ulusal ekonominin temelini oluşturmaktadır. Tarımsal üretimde tarım makinelerinin kullanımı giderek yoğunlaşmakta ve özellikle yeni gelişen teknolojiler üretime giderek daha fazla entegre olmaktadır. Bu durum tarımsal üretimin hızlı ve hassas bir şekilde yönetilmesine de zemin hazırlamaktadır. Tarımın sürdürülebilirliği ve verim artışı için, makineleşmenin arttırılması ve hassas uygulamaya olanak sağlayan tarım makinelerinin kullanılması gerekmektedir. Bu amaca uygun olarak öncelikle bölgesel tarımsal mekanizasyon düzeylerinin net bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir.
Yozgat, doğudan Sivas, batıdan Kırıkkale, güneyden Kayseri-Nevşehir-Kırşehir, kuzeyden Çorum-Amasya-Tokat illeri ile çevrilidir. Deniz seviyesinden ortalama 1.300 metre yükseklikte olan ilde 81 il arasında toprak genişliği bakımından 15. sırayı almaktadır. Avrupa ve Asya kıtalarını birbirine bağlayan yolların kesiştikleri noktada bulunması, verimli toprakları, hayvancılığa elverişli mera ve ormanlar nedeniyle ilk çağlardan beri değişik kavimlerin yerleşim merkezi olmuştur. Yüzölçümü 14.123 km2 olan Yozgat’ın yüzölçümünün yarıya yakını tarım arazileri (622.993 ha) diğer yarısı ormanlık alan ve çayır-mera alanlarından oluşmaktadır.
Yozgat’ta Tarıma Yatırım Yapmak İçin Nedenler
- İl E88 karayolu kenarında bulunmakta olup; Yozgat’a 26 km, Ankara'ya ve Esenboğa Havalimanına 190, Kayseri'ye 175, Sivas'a 224, Adana'ya 470, Samsun'a ve Samsun Limanı'na 290 kilometre mesafededir. Kayseri-Ankara demiryolu ağı da sanayi bölgesine 15 kilometre uzaklıktaki Yerköy ilçesinden geçmesi,
- İlde yapımı devam etmekte olan hızlı tren ve havaalanı projelerinin tamamlanmasıyla ulaşım ağının çok daha genişleyecek olması,
- Son yıllarda ilde mevcut desteklemeler ile yem bitkisi ekilişlerinde artış olması,
- Süt ve besi hayvancılığı açısından ilde et-süt kurumunun bir şubesinin bulunması,
- İlde jeotermal kaynakların bulunması ve bu kaynakların seracılıkta avantaj sağlaması,
- İlde bakliyat ekilişinin fazla olması, buna karşılık paketleme tesislerinin az sayıda olması,
- Alternatif üretim teknikleri bakımından çiftçilerin yeni konulara ve üretim metotlarına açık olması,
- Bölgede hastalık ve zararlıların daha az görülme avantajını tohumluk ve damızlık üretimi ile yüksek ekonomik değere dönüştürülmesi,
- İlde geniş hazine arazilerinin olması sebebiyle tarıma dayalı sanayi gelişiminde yer sıkıntısının olmaması,
- İlde bulunan Yozgat Bozok Üniversitesi’nin Endüstriyel Kenevir alanında İhtisaslaşmış olması,
- İlin ülke genelinde hububat ve baklagil üretiminde önemli bir paya sahip olması
- İlin nüfusunun %70’inin tarımla uğraşıyor olması
Tarımsal üretimde orta büyüklükteki işletmeler önemli bir grup oluşturmaktadır. Küçük işletmeler ve ortakçılık ilişkileri de yaygındır. TÜİK verilerine göre 2024 yılı ildeki meyveler, içecek ve baharat bitkileri alanı 47 261 da, nadas alanı 1 190 621 da, sebze alanı 35 581 da ve tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerin alanı ise 4836274 dekardır. İldeki en yüksek payı %4.48 ile nadas alanları, en düşük payı ise %0.12 ile meyveler, içecek ve baharat alanları kapsamaktadır. İlde büyük ölçekli süs bitkileri yetiştiriciliği ise yapılmamaktadır. Toplamda Yozgat ili Türkiye tarım alanlarına %7.96 oranında katkı sağlamaktadır. Arazi kullanım durumu son 5 yıl içerisinde çok büyük bir değişime uğramamıştır.
Tablo 1. Yozgat Tarım Arazi Varlığı Değişimi ve 2024 Türkiye’deki Payı
| Tarım Alanı (da) | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2024 Payı (%) |
| Meyveler, İçecek ve Baharat Bitkileri Alanı | 51480 | 53329 | 50147 | 45865 | 47261 | 0.12 |
| Nadas Alanı | 1212705 | 1252338 | 1298664 | 1232093 | 1190621 | 4.48 |
| Sebze Alanı | 28710 | 31075 | 33214 | 29498 | 35581 | 0.48 |
| Süs Bitkileri Alanı | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0.00 |
| Tahıllar ve Diğer Bitkisel Ürünlerin Alanı | 4937034 | 4867029 | 4713176 | 4792573 | 4836274 | 2.87 |
| 6229929 | 6203771 | 6095201 | 6100029 | 6109737 | 7.96 |
Şekil 1. Yozgat Tarımsal Arazi Varlığı Değişimi
Arazi kullanımı açısından değerlendirildiğinde Yozgat ilinin yarısına yakın bir kısmı (%49.34) meralardan oluşmaktadır. Buna ek olarak tarımsal alanlar toplam alanın %41.04 kadarını (5733.16 km2) kaplamaktadır. En az yer kaplayan bölgeler su yüzeyleri (%0.32), yerleşim alanları (%2.63) ve ormanlık alanlardan (%6.67) oluşmaktadır. Sulak alanların çok az miktarda olması nedeniyle ildeki arazilerin büyük bir kısmı nadas alanları olarak da değerlendirilmektedir.
Tablo 2. Yozgat ili 2024 Arazi Kullanımı ve Arazi Örtüsü Haritası
| Arazi Türü | Alanı (km2) | Yüzdesi (%) |
| Su Yüzeyi | 45.23 | 0.32 |
| Ormanlar | 931.35 | 6.67 |
| Tarımsal Alanlar | 5733.16 | 41.04 |
| Yerleşim Alanı | 367.29 | 2.63 |
| Mera | 6891.55 | 49.34
|
Şekil 2. Yozgat 2024 Yılı Arazi Kullanımı ve Arazi Örtüsü Haritası
Türkiye tarımsal mekanizasyon varlığı açısından TÜİK verilerine göre 2020 yılında toplam traktör sayısı 1 442 753 iken bu değer 2024 yılında %10.80 oranında artarak 1 598 538 olmuştur. 2024 yılında biçerdöver sayıları 20 783 ve diğer alet ve makine sayısı 2 227 046 olarak gerçekleşmiştir. Toplam tarımsal alet ve makine sayısı ise 2024 yılında 3 846 367 olarak gerçekleşmiştir.
Tablo 3. Türkiye 2020-2024 Tarımsal Alet-Makine Varlığı
| Traktör | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
| Tek Akslı (1-5 Bg) | 19416 | 20517 | 20008 | 20572 | 21099 |
| Tek Akslı (5 Bg'Den Fazla) | 73782 | 79658 | 84568 | 85166 | 90486 |
| İki Akslı (1-10 Bg) | 6969 | 6853 | 6384 | 6828 | 6409 |
| İki Akslı (11-24 Bg) | 20944 | 20841 | 20212 | 20314 | 19400 |
| İki Akslı (25-34 Bg) | 68157 | 68730 | 68045 | 69110 | 66789 |
| İki Akslı (35-50 Bg) | 517899 | 523718 | 532393 | 536640 | 535388 |
| İki Akslı (51-70 Bg) | 544909 | 555536 | 570629 | 586784 | 599369 |
| İki Akslı (70 Bg'Den Fazla) | 190677 | 205488 | 224408 | 240509 | 259598 |
| 1442753 | 1481341 | 1526647 | 1565923 | 1598538 | |
|
|
|
|
|
|
|
| Biçerdöver | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
| 0-5 Yaş | 4335 | 4682 | 4911 | 5182 | 5172 |
| 6-10 Yaş | 4323 | 4868 | 5133 | 5268 | 5347 |
| 11-20 Yaş | 4161 | 4539 | 4712 | 4786 | 5034 |
| 21 Yaş ve Üzeri | 4974 | 5185 | 5515 | 5550 | 5230 |
| 17793 | 19274 | 20271 | 20786 | 20783 | |
|
|
|
|
|
|
|
| Diğer Alet ve Makineler | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
| Karasaban | 22694 | 20577 | 18610 | 16981 | 15596 |
| Hayvan Pulluğu | 54350 | 44001 | 40814 | 37900 | 35613 |
| Kulaklı Traktör Pulluğu | 1100544 | 1143332 | 1166353 | 1185238 | 1197693 |
| Ark Açma Pulluğu | 70730 | 72688 | 75202 | 76878 | 77813 |
| Diskli Traktör Pulluğu | 79263 | 80075 | 82334 | 83403 | 84299 |
| Diskli Anız Pulluğu (Vanvey) | 46991 | 47212 | 47961 | 48044 | 47991 |
| Kulaklı Anız Pulluğu | 51872 | 56578 | 56763 | 58097 | 59069 |
| Toprak Frezesi (Rotovatör) | 59957 | 62620 | 68879 | 72532 | 75044 |
| Kültivatör | 562150 | 588754 | 605385 | 617401 | 633928 |
| 2048551 | 2115837 | 2162301 | 2196474 | 2227046 | |
| Genel Toplam | 3509097 | 3616452 | 3709219 | 3783183 | 3846367 |
Yozgat ili ölçeğinde ise tarımsal mekanizasyon varlığı açısından TÜİK verilerine göre 2020 yılında toplam traktör sayısı 29343 iken bu değer 2024 yılında %26.50 oranında artarak 37119 olmuştur. 2024 yılında biçerdöver sayıları 1354 ve diğer alet ve makine sayısı 65656 olarak gerçekleşmiştir. Toplam tarımsal alet ve makine sayısı ise 2024 yılında 104129 olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’deki traktörlerin %10.79, biçerdöverlerin %26.09 ve diğer alet ve makinelerin ise %21.04’lük bir kısmı Yozgat ilinde yer almaktadır.
Tablo 4. Yozgat 2020-2024 Tarımsal Alet-Makine Varlığı ve 2024 Türkiye’deki payı
| Traktör | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | Türkiye Payı (%) |
| Tek Akslı (1-5 Bg) | 35 | 44 | 66 | 64 | 78 | 0.37 |
| Tek Akslı (5 Bg'Den Fazla) | 39 | 42 | 216 | 225 | 239 | 0.26 |
| İki Akslı (1-10 Bg) | 12 | 35 | 35 | 33 | 68 | 1.06 |
| İki Akslı (11-24 Bg) | 29 | 55 | 57 | 56 | 55 | 0.28 |
| İki Akslı (25-34 Bg) | 524 | 476 | 464 | 465 | 447 | 0.67 |
| İki Akslı (35-50 Bg) | 10639 | 11173 | 11319 | 11441 | 11286 | 2.11 |
| İki Akslı (51-70 Bg) | 14431 | 15945 | 16965 | 17301 | 16397 | 2.74 |
| İki Akslı (70 Bg'Den Fazla) | 3634 | 5311 | 6530 | 6860 | 8549 | 3.29 |
| 29343 | 33081 | 35652 | 36445 | 37119 | 10.78 | |
| Biçerdöver |
|
|
|
|
|
|
| 0-5 Yaş | 382 | 391 | 404 | 420 | 323 | 6.25 |
| 6-10 Yaş | 224 | 450 | 452 | 460 | 437 | 8.17 |
| 11-20 Yaş | 170 | 444 | 447 | 453 | 416 | 8.26 |
| 21 Yaş ve Üzeri | 130 | 328 | 321 | 322 | 178 | 3.40 |
| 906 | 1613 | 1624 | 1655 | 1354 | 26.09 | |
| Diğer Alet ve Makineler |
|
|
|
|
|
|
| Karasaban | 10 | 11 | 17 | 17 | 17 | 0.11 |
| Hayvan Pulluğu | 31 | 13 | 26 | 25 | 25 | 0.07 |
| Kulaklı Traktör Pulluğu | 26027 | 29363 | 30022 | 30271 | 30669 | 2.56 |
| Ark Açma Pulluğu | 791 | 711 | 729 | 729 | 767 | 0.99 |
| Diskli Traktör Pulluğu | 611 | 653 | 930 | 948 | 984 | 1.17 |
| Diskli Anız Pulluğu (Vanvey) | 522 | 425 | 766 | 651 | 661 | 1.38 |
| Kulaklı Anız Pulluğu | 3997 | 5255 | 5385 | 5568 | 5609 | 9.50 |
| Toprak Frezesi (Rotovatör) | 613 | 663 | 841 | 857 | 874 | 1.16 |
| Kültivatör | 22584 | 24221 | 25271 | 25719 | 26050 | 4.11 |
| 55186 | 61315 | 63987 | 64785 | 65656 | 21.04 | |
|
|
|
|
|
|
|
|
| GENEL TOPLAM | 85435 | 96009 | 101263 | 102885 | 104129 |
|
Şekil 3. Yozgat 2020-2024 Tarımsal Alet-Makine Varlığı Değişimi
Kaynakça
ALTIKAT, S., ÇELİK, A. (2009). Erzurum İlinin Mekanizasyon Özellikleri. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 40 (2), 57-70. https://izlik.org/JA53WZ76GU
ESRI (2024). Esri-Sentinel-2 Land Cover Explorer, 13.02.2026 tarihinde https://livingatlas.arcgis.com/landcoverexplorer/#mapCenter=-62.54228%2C-33.91918%2C11&mode=step&timeExtent=2017%2C2024&year=2024c adresinden alındı.
SORGUN (2026). Yozgat’ta Tarım, 13.02.2026 tarihinde https://www.sorgundusuncekulubu.com/yozgatta-tarim adresinden alındı.
TÜİK (2026). Türkiye İstatistik Kurumu Tarımsal Alet-Makine ile Bitkisel Üretim İstatistikleri, 13.02.2026 tarihinde https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?locale=tr adresinden alındı.
ÜRKMEZ, Ü., ÇİÇEK, G. (2025). Biga İlçesinin Tarımsal Yapı ve Tarımsal Mekanizasyon Düzeyinin Belirlenmesi. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 13 (1), 200-208. https://doi.org/10.33202/comuagri.1642247
YOZGAT (2026). Tarımsal Yatırım Rehberi 2025. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Tarımsal Yatırımcı Danışma Ofisi, 13.02.2026 tarihinde https://www.tarimorman.gov.tr/TRGM/TARYAT/Belgeler/Tarımsal%20yatırım%20rehberi/Yozgat%20Tarımsal%20Yatırım%20Rehberi-2025.pdf adresinden alındı.